Ιστορική αναδρομή της πόλης της Πάφου

15ος –12ος αιώνας π.Χ.
Πρώτοι κάτοικοι στην Παλαίπαφο, τα σημερινά Κούκλια, κοντά στο ναό της Αφροδίτης. Στενές εμπορικές σχέσεις Πάφου με το Αιγαίο, τη Συρία και Αίγυπτο. Οι πρώτοι Αχαιοί στην Πάφο. Στενοί δεσμοί της Πάφου με την Αρκαδία.Ιδρυτής της Πάφου ο Κινύρας ή ο Αγαπήνορας. Πρώτη ελληνική λέξη γραμμένη σε κυπριακή γραφή, σε οβελό (11ος αι. π.Χ.)

8ος – 5ος αιώνας π.Χ.
Η Πάφος, μαζί με τα άλλα βασίλεια της Κύπρου, υποτάσσεται στο βασιλιά της Ασσυρίας Ασαρχαδόν. Πρώτος ιστορικά επιβεβαιωμένος βασιλιάς της Πάφου, ο Ετέανδρος. Κατάκτηση της Πάφου από Αιγυπτίους και Πέρσες.

4ος – 3ος αιώνας π.Χ.
Ο Νικοκλής, ο τελευταίος βασιλιάς της Πάφου και μέγας αρχιερέας του ναού της Αφροδίτης, ιδρύει τη Νέα Πάφο, τη σημερινή Κάτω Πάφο. Η ίδρυση της Πάφου, γύρω στο 320 π.Χ., κρίθηκε αναγκαία λόγω της έλλειψης λιμανιού στην Παλαίπαφο. Η Κύπρος, μαζί και η Πάφος, καθίσταται μέρος του βασιλείου των Πτολεμαίων το 294 π.Χ. περίπου.

2ος αιώνας π.Χ.
Η Πάφος πρωτεύουσα της Κύπρου για τους επόμενους πέντε αιώνες. Ναοί, εκτός της Αφροδίτης, του Απόλλωνα Υλάτη, της Αρτέμιδος Αγροτέρας, του Όσιρι αλλά και των ιδίων των Πτολεμαίων. Οι “Τάφοι των Βασιλέων” είναι αυτής της περιόδου.

1ος π.Χ. – 3ος αιώνας μ.Χ.
Η Πάφος προσαρτάται στους Ρωμαίους, μαζί με ολόκληρη την Κύπρο. Ο Ρωμαίος ανθύπατος, ο κυβερνήτης της Κύπρου, έχει έδρα του την Πάφο.Ανάμεσα στους Ρωμαίους ανθυπάτους και ο Κικέρωνας, που επαίνεσε το χαρακτήρα των κατοίκων της Πάφου. Το 15 π.Χ. σεισμός καταστρέφει την πόλη. Η νέα πόλη ονομάζεται Augusta (Σεβαστή). Μεγάλη ακμή της πόλης. Ο Απόστολος Παύλος και ο Απόστολος Βαρνάβας διδάσκουν το Χριστιανισμό στην Πάφο. Ο ανθύπατος της Κύπρου Σέργιος Παύλος ασπάζεται το Χριστιανισμό και η Κύπρος γίνεται η πρώτη ρωμαϊκή επαρχία με χριστιανό διοικητή. Η Πάφος κόβει νόμισμα για ολόκληρη την Κύπρο. Είναι το σημαντικότερο λιμάνι προς τη Συρία και την Αίγυπτο. Σημαντικά εξακολουθούν να είναι και τα ναυπηγεία της.Θαυμάσια δημόσια κτίρια. Ρωμαϊκές επαύλεις με υπέροχα ψηφιδωτά δάπεδα. Της απονέμεται ο τίτλος της «Σεβαστής Κλαυδίας Φλαβίας, της Ιεράς Μητροπόλεως των κατά Κύπρον πόλεων».

4ος – 5ος αιώνας μ.Χ.
Σεισμοί καταστρέφουν τα κτίρια της Αγοράς, το Ωδείο, την Οικία Διονύσου κ.ά. Η Κύπρος τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το Διάταγμα του Θεοδοσίου κλείνει και το ναό της Αφροδίτης. Ο «ομφαλός της γης» παύει να προσελκύει προσκυνητές από τις χώρες της Μεσογείου. Η πρωτεύουσα μεταφέρεται από την Πάφο στη Σαλαμίνα. Αναπτύσσεται η βιομηχανία μεταξιού. Από το λιμάνι της Πάφου εξάγεται μετάξι.

7ος – 10ος αιώνας
Οι αραβικές επιδρομές επιφέρουν μεγάλες καταστροφές στην πόλη της Πάφου. Το βυζαντινό φρούριο της Πάφου δείχνει τη μεγάλη φροντίδα που κατέβαλαν οι κάτοικοι της Πάφου για να αποκρούσουν τους εισβολείς. Οι επιδρομές των Σαρακηνών δημιουργούν το θρύλο του Διγενή Ακρίτα. Η πόλη της Πάφου σημειώνει παρακμή. Στο τέλος του 10ου αιώνα η Κύπρος επανέρχεται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η Πάφος ακμάζει ξανά και γίνεται σημαντικός σταθμός για τους προσκυνητές των Αγίων Τόπων.

11ος – 13ος αιώνας
Το 1103 ο βασιλιάς της Δανίας Ερρίκος Γ΄, καθοδόν προς τους Αγίους Τόπους, πεθαίνει και θάβεται στην Πάφο. Το ίδιο συμβαίνει και με τον δούκα της Βαυαρίας Γουέλφο και τον κόμη της Σαβοΐας Αμεδαίο. Το 12ο αιώνα ζει στην Πάφο ο Άγιος Νεόφυτος ο Έγκλειστος. Το 1191 ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος καταλαμβάνει την Κύπρο. Ύστερα από μερικούς μήνες την πουλά στους Ναΐτες Ιππότες. Το 1192 καταλαμβάνει την Κύπρο ο Γκυ ντε Λουζινιάν. Η φραγκική κατοχή κράτησε τέσσερις περίπου αιώνες. Η Πάφος μια από τις τέσσερις αρχικά επαρχίες του βασιλείου. Ο λατίνος επίσκοπος στην Πάφο, ο ορθόδοξος στην Αρσινόη, τη σημερινή Πόλη της Χρυσοχούς.

14ος – 15ος αιώνας
Η σύγκρουση ανάμεσα σε Γενουάτες και Βενετούς, τους κυρίαρχους του νησιού, προκαλεί πολλές καταστροφές στην Πάφο. Αρχίζει η παρακμή της Πάφου, οι κάτοικοι απομακρύνονται από την πόλη και μετακινούνται στο Κτήμα (βασιλικό κτήμα), τη σημερινή πόλη της Πάφου. Πρώτη αναφορά από τον Πέρο Ταφούρ, ισπανό επισκέπτη, το 1436.

16ος – 19ος αιώνας
Το 1571 η Κύπρος καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Η Πάφος μια από τις πέντε επαρχίες της Κύπρου. Το Κτήμα γίνεται το διοικητικό κέντρο της επαρχίας. Στρατιωτικά διοικείται από έναν πασά. Ένας από τους δύο κατώτερους διοικητές της Κύπρου, εδρεύει στο Κτήμα (ο άλλος στην Αμμόχωστο.). Πολλές χριστιανικές εκκλησίες μετατρέπονται σε τζαμιά. Ο επίσκοπος Πάφου επιστρέφει στην έδρα του. Ιεραρχικά ακολουθεί μετά τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου. Την 9η Ιουλίου 1821 ο μητροπολίτης Πάφου Χρύσανθος, μαζί με άλλους προκρίτους, αποκεφαλίζεται στη Λευκωσία λόγω της Ελληνικής Επανάστασης. Το 1878 οι Άγγλοι αποβιβάζονται στην Κύπρο. Η Πάφος μια από τις έξι επαρχίες της Κύπρου. Ο πρώτος εκλελεγμένος δήμαρχος ήταν τούρκος. Από το 1880 και μετά, ο δήμαρχος είναι έλληνας.

20ός αιώνας
Το 1925 η Κύπρος ανακηρύσσεται αποικία του βρετανικού στέμματος. Η Πάφος συμμετέχει στην εξέγερση εναντίον των Άγγλων το 1931 (Οκτωβριανά). Στον απελευθερωτικό Αγώνα του 1955–1959 η Πάφος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και αρκετά παιδιά της έδωσαν τη ζωή τους. Η πόλη της Πάφου διοικητικό, πολιτικό και οικονομικό κέντρο. Παρατηρείται σημαντική πολιτιστική ανάπτυξη. Κυκλοφορούν τοπικές εφημερίδες και λογοτεχνικά περιοδικά. «Παλαμικές Γιορτές».

Το 1960 η Κύπρος, ανεξάρτητο κράτος.Νέα περίοδος οικονομικής ανάπτυξης της Πάφου. Τον Μάρτιο του 1964 συγκρούσεις μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Τον Αύγουστο βομβαρδισμός της Τηλλυρίας από την τουρκική Αεροπορία. Στο προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974,η Πάφος, υπήρξε προπύργιο αντίστασης. Κατά την τουρκική εισβολή της 20ής Ιουλίου, η Τουρκοκυπριακή συνοικία της πόλης ( Μούτταλος) γίνεται θέατρο αιματηρών μαχών. Η πόλη και περιοχές της επαρχίας, πλήττονται από τουρκικά αεροσκάφη.

Στην περίοδο μετά την εισβολή, παρατηρείται οικονομική ανάπτυξη της πόλης και επαρχίας. Εκτελούνται σημαντικά έργα υποδομής, όπως ο Διεθνής Αερολιμένας, ο αυτοκινητόδρομος Λεμεσού – Πάφου, το αρδευτικό έργο κ.ά. Ο τουριστικός τομέας σημειώνει πρωτοφανή ανάπτυξη. Οι αρχαιολογικοί χώροι της Κάτω Πάφου και των Κουκλιών συμπεριλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO (1980).